Omgaan met fysieke pijn

Dr. Paul Brand onderzoekt in zijn boek Pain: The Gift Nobody Wants de zin en waarde van de fysieke pijn. Hij is een wereldberoemde handchirurg en deskundige op het gebied van Lepra. Hij bracht zijn jeugd door in India, waar hij, als zoon van missionarissen, werd omringd door mensen die onder buitengewoon moeilijke omstandigheden leefden en veel te lijden hadden. Toen dr. Brand zag dat men fysieke pijn veel meer leek te verwachten en beter leek te kunnen verdragen dan in het westen, kreeg hij interesse in het pijnsysteem van het menselijke lichaam. Uiteindelijk begon hij te werken met leprapatiŽnten in India en deed een opmerkelijke ontdekking. Hij kwam erachter dat verwoestingen door lepra en de afschuwelijke verminkingen niet te wijten waren aan het feit dat het ziekteorganisme het vlees direct liet rotten, maar eerder ontstonden doordat mensen geen pijn meer voelden in de ledematen. Zonder de bescherming van pijn misten de leprapatiŽnten het systeem dat hen beschadiging van weefsel Dr Brand zag daarom veel patiŽnten rondlopen of rennen op ledematen waarvan de huid gescheurd was of waar zelfs botten uitstaken. Dit leidde tot een voortdurende verslechtering. Omdat ze geen pijn voelden, staken ze soms zelfs hun hand in het vuur om er iets uit te halen. Hij merkte dat mensen totaal niet in de gaten hadden dat ze zichzelf beschadigden. Dr. Brand vertelt in zijn boek het ene na het andere verhaal over de verwoestende gevolgen van een leven zonder pijn- over herhaalde verwondingen, over gevallen waar ratten de vingers en de tenen van patiŽnten afknaagden terwijl die rustig lagen te slapen.

Na een leven lang gewerkt te hebben met patiŽnten die pijn leden en met degenen die juist een gebrek aan pijn leden begon dr. Brand de pijn niet langer te zien als de grote vijand, zoals in het westen het geval is, maar als een opmerkelijk, elegant en hoogontwikkeld biologisch systeem dat ons waarschuwt als het lichaam wordt beschadigd en ons daardoor beschermt. Maar waarom moet het ervaren van pijn dan zo onaangenaam zijn? Hij concludeerde dat juist het onaangename, het door ons zo gehate deel, ervoor zorgt dat pijn ons zo goed beschermt en waarschuwt voor gevaar of letsel. Door die onaangename eigenschap van pijn wordt het gehele menselijke organisme gedwongen iets aan het probleem te doen. Hoewel het lichaam beschikt over reflexen, die een buitenste beschermlaag vormen en ons snel bij de pijn weghalen, spoort het onaangename gevoel het volledige organisme aan op te letten en tot actie over te gaan. Het brandt de ervaring als het ware in het geheugen en beschermt ons op die manier ook in toekomst. Zoals het ontdekken van de zin van ons lijden ons kan helpen om te gaan met de problemen van het leven, zo meent dr. Brand dat het begrijpen van de bedoeling van fysieke pijn ons lijden kan verminderen wanneer de pijn opkomt. In het licht van deze theorie komt hij met een concept van Ďpijnverzekeringí. Hij vindt dat we ons van te voren op pijn kunnen voorbereiden, terwijl we nog gezond zijn, door inzicht in de reden waarom we pijn hebben en de tijd te nemen over hoe een leven zonder pijn eruit zou zien. Maar aangezien acute pijn de objectiviteit de grond in kan boren, moeten we over deze dingen nadenken voordat de pijn toeslaat. Maar als we de pijn beginnen te zien Ďals een toespraak die je lichaam houdt over een onderwerp dat voor jou van levensbelang is, op een manier die het beste jou aandacht trektí, dan begint onze houding ten aan zien van pijn te veranderen. En als we anders tegen pijn aankijken, zal ons lijden afnemen.

Dr. Brand beweert: ĎIk ben ervan overtuigd dat de houding die we van te voren ontwikkelen heel goed kan bepalen hoe pijn ons beÔnvloedt wanneer het toeslaatĒ. Hij gelooft dat we zelfs dankbaar kunnen worden voor de pijn. We zijn misschien niet dankbaar voor de ervaring van pijn, maar we kunnen wel dankbaar zijn voor het systeem van pijn gewaarwording.

Het is ongetwijfeld waar dat onze houding en visie een grote invloed kan uitoefenen op de mate waarin we lijden als we fysieke pijn hebben. Laten we bijvoorbeeld zeggen dat twee individuen, een bouwvakker en een concertpianist, lijden aan hetzelfde vingerletsel. Hoewel dezelfde hoeveelheid pijn mogelijkerwijs voor beiden hetzelfde is, lijdt de bouwvakker misschien heel weinig en is hij misschien zelfs blij dat het vingerletsel leidt tot een maand betaalde Ďvakantieí waar hij of zij juist aan toe was, terwijl hetzelfde letsel de pianist intens leed zou kunnen bezorgen, omdat pianospelen zijn lust en zijn leven is.

Het idee dat je geestelijke houding je vermogen beÔnvloedt om pijn waar te nemen en te verdragen, is niet beperkt tot zulke theoretische situaties; tal van wetenschappelijke onderzoeken en experimenten hebben dit aangetoond. Onderzoekers die zich in deze kwestie verdiepten, gingen eerst na langs welke wegen pijn wordt waargenomen en ervaren. Pijn begint met een zintuiglijk signaal Ė er gaat een alarm af wanneer zenuwuiteinden worden geprikkeld door iets wat als gevaarlijk wordt aangemerkt. Miljoenen signalen worden door de ruggengraat naar de hersenstam gestuurd. Deze signalen worden vervolgens gesorteerd en er wordt een boodschap verzonden naar de hogere regionen van de hersenen, waaruit blijkt dat er pijn aanwezig is. De hersenen spitten dan door de eerder gescreende boodschappen en besluiten hoe dat er gereageerd moet worden. En in dat stadium kan de geest waarde toekennen aan de pijn en onze gewaarwording van pijn bijstellen of verhevigen; we zetten pijn om in lijden in de geest. Om het leed van pijn te verminderen, moeten we duidelijk onderscheid maken tussen pijn van de pijn en de pijn die we creŽren met onze gedachten over de pijn.

Angst, woede, schuldgevoelens, eenzaamheid en hulpeloosheid zijn allemaal mentale en emotionele reacties die de pijn kunnen verhevigen. Als we pijn dus willen bestrijden, kunnen we natuurlijk te werk gaan op de laagste niveaus van pijngewaarwording- met gebruik making van de middelen van de moderne geneeskunst zoals medicijnen en andere methoden, maar we kunnen ook werken op hogere niveaus door onze visie en houding te veranderen.

Veel onderzoekers hebben onderzocht welke rol de geest speelt bij het waarnemen van de pijn. Pavlov leerde honden zelf hun pijninstinct te overwinnen door een lekker hapje te associŽren met een elektrische schok. Onderzoeker Ronald Melzak voerde Pavlovs experimenten nog een stapje verder door. Hij voedde pups en een schotse terriŽr op in een beschermende omgeving, waarin ze konden opgroeien zonder het normale vallen en opstaan van een opvoeding. Deze honden slaagden er niet in de voornaamste reacties op pijn te leren; ze reageerden bijvoorbeeld niet wanneer men met een speld in een van hun pootjes prikten, dit in tegenstelling tot hun nest kameraadjes, die piepten van de pijn wanneer ze werden geprikt. Op grond van dit soort experimenten kwam hij tot de conclusie dat een groot deel van wat wij pijn noemen, de onaangename emotionele reactie inbegrepen, eerder aangeleerd dan instinctief is. Andere experimenten met mensen, waarbij men gebruik maakte van hypnose en placeboís, hebben daarnaast uitgewezen dat de hogere hersenfuncties, de pijnprikkels die zich lager op de pijnbaan bevinden kunnen opheffen. Dit geeft aan hoe de geest in veel gevallen kan bepalen hoe wij pijn ervaren. Het helpt ook de interessante bevindingen te verklaren zoals Dr. R.Sternback en Bernard Tursky aan de Harvard Medical School(later opnieuw bevestigd door dr. Maryan Bates en anderen), die opmerkten dat er opvallende verschillen bestonden tussen het vermogen van verschillende etnische groeperingen om pijn te ervaren en te verdragen. De bewering dat onze houding t.a.v. pijn invloed kan uitoefenen op, de mate waarin we lijden, lijkt dus niet alleen gebaseerd te zijn op filosofische speculatie, maar wordt ook gestaafd door wetenschappelijk bewijs. En als ons onderzoek naar de zin en de waarde van pijn resulteert in een andere opvatting over pijn, zijn onze inspanningen niet voor niets geweest. Bij het zoeken naar een onderliggende bedoeling van onze pijn, deed dr. Brand nog een fascinerende en cruciale waarneming. Hij beschrijft vele gevallen van leprapatiŽnten die beweren: ĎNatuurlijk kan ik mijn handen en voeten zien, maar op de een of andere manier heb ik niet het gevoel dat ze bij me horen. Het is alsof ze gewoon gereedschap zijní. Pijn waarschuwt en beschermt ons dus niet alleen, maar maakt ons ook tot een eenheid. Als je geen pijn voelt in je handen en voeten, lijken die delen niet meer bij je lichaam te horen. Zoals fysieke pijn ons doet beseffen dat ons lichaam ťťn geheel is, zo kan de algemene ervaring van lijden worden opgevat als een verenigde kracht die ons verbindt met anderen. Misschien is dit wel de ultieme zin van ons lijden.

Uit: De kunst van het geluk
De Dalai Lama & Howard Cutler

top